Iedere pedagogisch professional weet hoe belangrijk het is dat kinderen in hun spel zelf dingen kunnen ontdekken. Loose Parts Play biedt die mogelijkheid met eenvoudige losse materialen. Daarmee kunnen kinderen op hun eigen manier bedenken, bouwen, bewegen en leren. De werkgroep Loose Parts Play van Ruimte voor de Jeugd zet in een kort artikel uiteen hoe je via een aantal simpele stappen in je eigen praktijk met Loose Parts Play aan de slag kunt gaan.
Tekst: Werkgroep Loose Parts Play van Ruimte voor de Jeugd
Wat is Loose Parts Play?
Loose parts zijn losse materialen zonder vast doel, die kinderen op allerlei manieren kunnen gebruiken. Denk aan dozen, touwen, takken, stenen, tonnen, kleden of oude fietsbanden. Tijdens het spelen experimenteren en ontdekken kinderen zelf hoe zij materialen kunnen gebruiken door creativiteit en fantasie.
Als volwassene ondersteun je het spel door te zorgen voor geschikte materialen en een omgeving waarin vrij spel en ontdekken centraal staan. Een emmer wordt een trommel, een kast of een helm. Een matras verandert in een boot, een hut of een glijbaan. Een tak is vandaag een wandelstok, morgen een toverstaf of een bouwpaal. Pleun Schaeffer van Speelmakers: “Het is simpel, maar precies wat kinderen nodig hebben voor eigen initiatief.”
Waarom Loose Parts Play?
Loose Parts Play draagt op verschillende manieren bij aan de ontwikkeling van kinderen. Spelen met losse materialen stimuleert creatief en flexibel denken doordat er geen vaste regels of uitkomsten zijn. Kinderen kunnen de materialen op allerlei manieren gebruiken, waardoor ze zelf proberen, ontdekken, verbanden leggen en inzicht krijgen in oorzaak en gevolg. Dit stimuleert de cognitieve ontwikkeling.
Pedagogisch professionals zelf zien dat Loose Parts Play bijdraagt aan de sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen. Kinderen overleggen: “Maak jij die plank vast? Ik zet de kist neer.” Ze leren delen en onderhandelen over materialen en ze bedenken samen plannen en bouwen gezamenlijk iets nieuws. “Zo’n sloopzone van dozen en planken brengt kinderen bij elkaar. Ze leren overleggen en vinden samen uit”, zegt Denise Castano Rosario van de brancheorganisatie Kinderopvang.
Met Loose Parts Play krijgen kinderen de kans om gevarieerd te bewegen; ze balanceren op een lat, zwaaien aan een touw en rollen over een matras. Dit kan mogelijk bijdragen aan de motorische ontwikkeling van kinderen, hoewel hier nog meer wetenschappelijk onderzoek naar gedaan moet worden. “Loose Parts Play is voor kinderen een hele leuke manier om in beweging te zijn en verschillende motorische vaardigheden te oefenen”, vindt Hilde Krajenbrink van Kenniscentrum Sport & Bewegen.
Risicovol spel introduceren
Loose Parts Play is een goede manier om risicovol spelen te introduceren. Met de materialen kunnen kinderen uitdagend en avontuurlijk spelen en hun grenzen opzoeken en verleggen. Denk bijvoorbeeld aan het rijden van een helling op een meubelhondje. Dit geeft kinderen zelfvertrouwen, maakt hen veerkrachtiger en zorgt ervoor dat zij beter leren omgaan met risico’s.
Zeina Bassa, VeiligheidNL: “Door kinderen zelf oplossingen te laten vinden met losse materialen, ontwikkelen ze zowel fysieke als cognitieve vaardigheden. Je ziet hun blik in een seconde veranderen: van zoeken naar doen.” Loose Parts Play is een mooie invulling van de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang. Het is een concrete manier om pedagogisch beleid en veiligheidsbeleid te verbinden met de dagelijkse praktijk.
Aan de slag: concrete stappen
Creëer een speelplek
Zet een krat klaar of richt een hoek in met variatie: houten blokken, touwen, kleden, dozen, stenen. Begin klein, een paar materialen zijn vaak al genoeg.
Laat kinderen kiezen
Geef de regie aan kinderen. Vraag niet: ‘Zullen we een hut bouwen?’, maar laat kinderen zelf bedenken wat en hoe ze spelen.
Observeer zonder sturen
Kijk hoe kinderen bouwen, samenwerken en oplossingen verzinnen. Houd toezicht op veiligheid, maar laat los waar het kan. “Strak toezicht is niet nodig. Grijp pas in als de veiligheid echt in het gedrang komt”, zegt Zeina Bassa.
Faciliteer op afstand
Stel vragen die uitdagen zonder de oplossing te geven: ‘Hoe krijg je die doos stabiel?’ of ‘Welke plank kan je helpen?’
Reflecteer met het team
Bespreek hoe jullie als team omgaan met kleine risico’s, botsingen of instabiliteit. Maak ook afspraken over hoe je ouders meeneemt in deze visie.
Betrek ouders
Laat ouders zien wat kinderen doen en vraag: ‘Wat valt op?’. Nodig ze uit om zelf loose parts mee te nemen of een keer mee te spelen. Zo groeit begrip en enthousiasme.
KDV en BSO samen
Oudere kinderen sjouwen grote materialen, jongere kinderen helpen en leren mee. Zo ontstaat een natuurlijke leercyclus.
Praktische voorbeelden
Er zijn praktische voorbeelden te over, zowel binnen als buiten. Buiten? Een lange plank op boomstammen wordt een balanspad. Kinderen experimenteren zelf, jij observeert en benoemt veiligheid waar nodig. Binnen? Een stapel kisten, doeken en knuffels wordt een hut of boot. Je hoort gesprekken, gelach, stilte en concentratie.
Hoe van start?
Morgen kun je al van start. Zet een krat neer met losse onderdelen. Laat kinderen erin duiken. Observeer zonder oordeel. Benoem durf en veiligheid. En vier een schrammetje als leermoment want vallen hoort bij groeien.
Loose Parts Play is een vrije en uitdagende manier om kinderen te laten ontdekken en hun creativiteit te stimuleren. Als pedagogisch professional zorg je zo voor de juiste materialen en omgeving. Begin morgen al met het klaarzetten van dat ene krat en geef kinderen de kans om te groeien, te ontdekken en hun eigen speelkracht te ervaren.
Tekst: Werkgroep Loose Parts Play van Ruimte voor de Jeugd
Dit artikel verscheen eerder in ‘Ruimte voor Bewegen’, december 2025.